Sharenting – czy jesteś świadomy tego zjawiska i jego konsekwencji dla dzieci?
Ponad dziesięć lat temu Mark Zuckerberg, założyciel Facebooka, powiedział: „Doprowadzenie ludzi do punktu, w którym będą bardziej otwarci – to duże wyzwanie”. Obecnie popularność Facebooka i przejrzystość jego użytkowników przekroczyły najśmielsze oczekiwania Zuckerberga. Facebook jest jedną z wielu platform do publicznego ujawniania informacji (komunikacja, wymiana społeczna), nie ma wątpliwości, że to on zapoczątkował modę na bycie stale online.
Jak stwierdziła Sherry Turkle, większość ludzi żyje z mottem „Dzielę się, więc jestem”. W ten sposób używają technologii, aby definiować siebie, dzieląc się swoimi myślami i uczuciami, lub po prostu swoim życiem.
Technologie cyfrowe stały się również ważną częścią codziennego życia dzieci, niezależnie od kontekstu kulturowego i geograficznego. Często wynika to z działań rodziców, którzy nawykowo dzielą się informacjami o swoich dzieciach w Internecie. Co więcej, bardzo często dzieci nie są świadome, że stały się celebrytami w mediach społecznościowych z powodu swoich rodziców. Takie zachowanie rodziców nazywane sharentingiem staje się coraz bardziej powszechnym zjawiskiem na całym świecie.
Sharenting może powodować wiele negatywnych konsekwencji, narażając dzieci na ryzyko:
- utrata prywatności – dzieci nie mają wpływu na to, jakie informacje są o nich udostępniane online, a ten cyfrowy ślad może być trudny do kontrolowania w późniejszym życiu,
- kradzież tożsamości – informacje osobiste mogą być wykorzystywane do kradzieży tożsamości, co wpływa na bezpieczeństwo dzieci,
- wykorzystywanie – obrazy i informacje mogą być wykorzystywane do celów komercyjnych,
- cyberprzemoc i nękanie.
GUARDIAN – „Growing online: how to protect our children in the digital world?”
GUARDIAN to międzynarodowy projekt badawczy finansowany z programu Horyzont Europa (Marie Skłodowska-Curie Actions Staff Exchanges). Bada sharenting, czyli publikowanie przez rodziców i opiekunów treści z udziałem dzieci w mediach społecznościowych, oraz jego konsekwencje dla prywatności, bezpieczeństwa i praw dziecka w sieci.
Głównym celem projektu GUARDIAN jest zbadanie zakresu i wymiarów sharentingu w Europie i Afryce Wschodniej oraz zrozumienie motywów rodziców do sharentingu i postaw dzieci wobec bycia udostępnianymi.
W konsorcjum pracują: Uniwersytet Śląski w Katowicach (koordynator konsorcjum), Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Palackiego w Ołomuńcu, Pwani University w Kenii oraz Polski Uniwersytet na Obczyźnie w Londynie.
Cele projektu
- Zapewnienie solidnej oceny zjawiska sharentingu i polityk zaangażowanych krajów dotyczących ochrony praw dzieci w przestrzeni cyfrowej.
- Poznanie punktu widzenia dzieci na zjawisko sharentingu oraz ustalenie ich oczekiwań dotyczących uczestnictwa w społeczności wirtualnej.
- Przeprowadzenie krytycznej analizy porównawczej, która łączy krajowe i międzynarodowe badania, co pozwoli na wyciągnięcie szerszych wniosków dotyczących zjawiska sharentingu, ujawnienie trendów międzynarodowych w sharentingu i ostatecznie umożliwi dzielenie się kluczowymi wnioskami i najlepszymi praktykami.
- Dostarczenie wytycznych i rekomendacji dotyczących środków niezbędnych do poszanowania, ochrony i realizacji praw dzieci w kontekście korzystania z mediów cyfrowych.
- Pomoc rodzicom w odpowiedzialnym poruszaniu się po świecie online, priorytetowe traktowanie dobrostanu dzieci, uważne udostępnianie informacji, unikanie wrażliwych szczegółów i rozważanie, jak może to wpłynąć na przyszłość ich dziecka.
- Promowanie praw dziecka i podnoszenie świadomości zaangażowanych państw w zakresie możliwości, ryzyk i wyzwań, z jakimi borykają się dzieci w środowisku cyfrowym.
Rola PUNO i zespół
PUNO kieruje pakietem roboczym WP4 (badania opisowe z udziałem rodziców w czterech krajach) i odpowiada za brytyjski komponent badań. Zespołem PUNO kieruje dr Agnieszka Szajner (Principal Investigator); w jego skład wchodzą mgr Leszek Kulaszewicz, dr Dorota Hrycak-Krzyżanowska i mgr Wojciech Klas.
Dwa lata projektu w skrócie
Rok 2025 był dla Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie pierwszym rokiem realizacji projektu GUARDIAN. Zespół PUNO wziął udział w pierwszych wymianach naukowych, współtworzył narzędzia badawcze i zorganizował w Londynie I Międzynarodowe Sympozjum o sharentingu.
Kolejne miesiące 2026 r. były dla zespołu PUNO najintensywniejszym okresem od startu projektu. Zespół przygotował narzędzia badawcze, odbył dwa oddelegowania naukowe, zorganizował w Londynie II Międzynarodowe Sympozjum i przyjął badaczy z Polski, Czech i Kenii.
- 20 lutego 2025 – projekt oficjalnie wystartował spotkaniem inauguracyjnym (kick-off meeting). Już kilka tygodni później PUNO przyjęło pierwszych badaczy w ramach wymiany.
- Lipiec 2025 – przygotowanie narzędzi badawczych i pierwsze prace terenowe (szczegóły niżej).
- 21 sierpnia 2025 – I Międzynarodowe Sympozjum i Gala GUARDIAN w Londynie.
- 16 czerwca 2026 – Uniwersytet Śląski w Katowicach, koordynator konsorcjum, był gospodarzem spotkania śródokresowego (mid-term meeting) projektu z udziałem oficera projektu z ramienia Komisji Europejskiej. Partnerzy podsumowali pierwszą połowę realizacji projektu i uzgodnili plan badań terenowych na kolejne miesiące.
- 11 sierpnia 2026 – II Międzynarodowe Sympozjum GUARDIAN w Londynie.
- 9–15 października 2026 – Tydzień GUARDIAN i wystawa „Kto patrzy? Dzieciństwo w sieci”.
Narzędzia badawcze
PUNO kierowało przygotowaniem narzędzi jakościowych (skala sharentingu, wywiady, grupy fokusowe), a partnerzy z Ołomuńca i Szczecina – narzędzi ilościowych i pilotażu ankiet. 14 i 18 lipca 2025 r. odbyły się warsztaty online dla całego konsorcjum, w tym warsztat mgr. Leszka Kulaszewicza o ramach teoretycznych projektu. Pod koniec lipca rozpoczęto rekrutację rodziców i dzieci oraz pierwsze prace terenowe.
Najważniejszym rezultatem pierwszego roku jest zestaw narzędzi badawczych (Research Toolkit, raport D4.1). Obejmuje on:
- Skalę Sharentingu – kwestionariusz dla rodziców oparty na teorii planowanego zachowania Icka Ajzena, rozszerzonej o osobiste normy moralne,
- scenariusze wywiadów z dziećmi w wieku 5–8 lat (z wykorzystaniem rysunku) i 9–14 lat,
- scenariusze grup fokusowych o normach rówieśniczych i poczuciu bezpieczeństwa w sieci,
- formularze zgód rodziców i opiekunów.
W 2026 r. zespół rozpoczął badania w krajach partnerskich z użyciem tych narzędzi.
Finansowanie
Sfinansowane ze środków Unii Europejskiej (Horyzont Europa, działania Marie Skłodowskiej-Curie, projekt GUARDIAN, umowa nr 101182798). Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Badań Naukowych (REA). Unia Europejska ani organ przyznający finansowanie nie ponoszą za nie odpowiedzialności. Udział Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie (PUNO) jest finansowany przez UK Research and Innovation (UKRI) w ramach gwarancji rządu Wielkiej Brytanii dla programu Horyzont Europa (nr grantu EP/X038572/1).
